Stawka ROP a koszty przyszłego roku

Stan na 11.11.2026 r.: omawiamy projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100) w wersji z 28.08.2026 r. (nowszej wersji w RCL nie ma) oraz komunikat francuskiego ministerstwa z 9.11.2026 r.

Nikt nie wie, ile będzie kosztował przyszły rok

Każdy, kto planuje budżet na przyszły rok, szacuje. Producent szacuje masę opakowań, gmina koszty odbioru, recykler cenę energii i cenę surowca wtórnego. Organizacja ROP robi to samo, tylko jej szacunek staje się stawką, którą płacą wszyscy producenci.

Koszt netto gospodarowania odpadami opakowaniowymi to różnica między kosztem zbiórki, transportu i przetwarzania a przychodem ze sprzedaży surowca. Obie strony tego równania potrafią się zmienić w ciągu kwartału. Wystarczy spadek cen regranulatu, wzrost cen energii albo nowy obowiązek wynikający z PPWR, żeby surowiec z przychodu stał się kosztem.

Art. 8a ust. 4 dyrektywy 2008/98/WE wymaga, by wkłady finansowe producentów pokrywały koszty selektywnej zbiórki, transportu i przetwarzania oraz informacji i sprawozdawczości, ale nie przekraczały kosztów niezbędnych przy efektywnym świadczeniu usług. Art. 45 ust. 2 PPWR dodaje koszty oznakowania pojemników i analiz składu odpadów oraz zasadę ustalania kosztów w sposób przejrzysty, proporcjonalny, niedyskryminujący i efektywny. Przepisy opisują więc, co opłata może pokrywać. Nie mówią, kto ponosi ryzyko, gdy prognoza okaże się błędna.

Francja: organizacje konkurują ceną, administracja pilnuje ścieżki finansowej

We Francji system ROP dla opakowań przemysłowych i handlowych prowadzą zatwierdzone organizacje: Citeo Pro, Léko Pro i Twiice. Każda dostaje zatwierdzenie na podstawie dokumentacji, która zawiera ścieżkę finansową, czyli prognozę kosztów i przychodów na okres zatwierdzenia.

Stawki opublikowano 5.10.2026 r. Według komunikatu ministerstwa z 9.11.2026 r. okazały się niewystarczające do sfinansowania zadań, a część organizacji obniżyła je jeszcze po publikacji, by być najtańszą na rynku. Kontrola administracji i agencji ADEME wykazała odchylenie od ścieżki finansowej z zatwierdzenia rzędu 10-20%. Zmian nie zgłoszono wcześniej administracji. Minister wszczął procedurę na podstawie art. L. 541-9-6 kodeksu ochrony środowiska; organizacje mają miesiąc na wyjaśnienia, a w grze jest zawieszenie albo cofnięcie zatwierdzenia. Start systemu, planowany na 1.01.2027 r., przesunięto o sześć miesięcy. Komunikat nie wskazuje imiennie, których organizacji dotyczy procedura.

W modelu francuskim ryzyko prognozy leży po stronie organizacji. Jeśli stawka nie wystarczy na zadania z zatwierdzenia, odpowiada organizacja, aż po utratę zatwierdzenia. Konkurencja pcha stawki w dół, zatwierdzenie pilnuje kosztu, a spotykają się w sankcji.

Polska według UC100: stawka w rozporządzeniu, pieniądze w NFOŚiGW

Projekt UC100 wybiera inny model. Organizacją ROP Opakowań ma być NFOŚiGW (art. 57 ust. 1), a producent wykonuje obowiązki ROP za jej pośrednictwem, wnosząc opłatę opakowaniową (art. 44 ust. 1 i 5). Opłata trafia na rachunek marszałka województwa, który przekazuje ją do NFOŚiGW w terminie 45 dni po kwartale (art. 56 ust. 2). Więcej o samej konstrukcji opłaty piszemy w artykule Opłata opakowaniowa w projekcie UC100.

Stawki określa minister w rozporządzeniu, kierując się kosztami zagospodarowania odpadów, wartością surowców wtórnych i koniecznością osiągnięcia poziomów recyklingu z PPWR (art. 50 ust. 4). Ustawa wyznacza górną granicę 4,50 zł za kilogram (art. 50 ust. 3). Minister ma oceniać potrzebę zmiany rozporządzenia nie rzadziej niż co dwa lata (art. 51).

Z wpływów co najmniej 88% ma iść na pokrycie kosztów zbiórki, transportu i przetwarzania, nie więcej niż 10% na inwestycje w infrastrukturę, a pozostałe niewielkie części na koszty operacyjne, kampanie i zadania IOŚ-PIB (art. 63 ust. 1). NFOŚiGW zawiera umowy z gminami, odbierającymi, zbierającymi, przetwarzającymi i recyklerami na okres jednego roku (art. 62 ust. 4) i wypłaca środki w terminie 21 dni od zawarcia umowy (art. 72 ust. 6).

Alternatywa, która istnieje głównie na papierze

Projekt przewiduje odstępstwo: producent może samodzielnie wypełniać obowiązki ROP (art. 44 ust. 3, art. 74-85). Warunki są jednak wysokie. Producent może gospodarować wyłącznie odpadami z opakowań, które sam wprowadził (art. 74), musi zbudować własny system zbiórki i przetwarzania oraz zapewnić poziomy recyklingu (art. 75 ust. 1). Jeśli nie zbierze co najmniej 95% masy odpadów ze swoich opakowań albo nie osiągnie poziomów recyklingu, płaci opłatę opakowaniową od brakującej masy według stawek z rozporządzenia (art. 83 ust. 1).

Próg 95% zbiórki jest dla zdecydowanej większości producentów nierealny. To możliwość, z której w praktyce skorzysta niewiele firm w całym kraju. Formalnie wybór jest, faktycznie prawie wszyscy producenci trafią do systemu NFOŚiGW i zapłacą stawkę z rozporządzenia.

Trzy zegary, które chodzą w różnym tempie

koszty i ceny surowców zmieniają się w ciągu kwartału;
umowy z podmiotami zbierającymi i przetwarzającymi zawiera się na rok;
stawka w rozporządzeniu podlega ocenie nie rzadziej niż co dwa lata.

Stawka może więc obowiązywać dłużej niż prognoza, na której ją oparto. Jeśli koszty wzrosną, a rozporządzenie się nie zmieni, pieniędzy w systemie jest po prostu mniej, niż potrzeba. Projekt przewiduje stawki zerowe tam, gdzie przychód ze sprzedaży surowca pokrywa koszty (art. 69), ale nie przewiduje rezerwy na sytuację odwrotną.

Kto odpowiada za wynik

W UC100 odpowiedzialność za wynik rozkłada się nierówno:

producent samodzielnie wypełniający obowiązki płaci opłatę od brakującej masy, gdy nie osiągnie poziomów (art. 83 ust. 1);
organizacja ROP środków ochrony roślin w opakowaniach płaci opłatę opakowaniową, gdy nie zapewni poziomów zbierania i recyklingu (art. 95 ust. 1);
Organizacja ROP Opakowań, czyli NFOŚiGW, finansuje zbiórkę, przetwarzanie, kampanie i inwestycje (art. 62 ust. 1), ale projekt nie nakłada na nią obowiązku osiągnięcia poziomów ani opłaty za ich nieosiągnięcie.

Wobec NFOŚiGW przewidziano nadzór: wezwanie ministra do usunięcia nieprawidłowości i kontrolę (art. 61) oraz roczne sprawozdanie ze stopnia realizacji zadań, które minister przekazuje Najwyższej Izbie Kontroli (art. 73 ust. 2 i 3). Organizacja ma działać, a wynik będzie taki, jaki wyjdzie.

Kto zapłaci za błąd w prognozie

We Francji odpowiedź jest jasna: organizacja, która źle policzyła albo świadomie zaniżyła stawkę. W UC100 stawki nie ustala uczestnik rynku, tylko minister, a NFOŚiGW nie odpowiada za wynik. Ryzyko nie znika, tylko przesuwa się w dół łańcucha:

gminy dołożą do zbiórki z własnych środków, jeśli finansowanie z umowy nie pokryje kosztów;
podmioty zbierające i przetwarzające dostaną mniej, niż kosztuje usługa;
recyklerzy odczują to najmocniej przy odpadach o ujemnej wartości rynkowej, gdzie finansowanie z systemu decyduje o opłacalności (art. 68).

Czy poziomy recyklingu z art. 52 PPWR zostaną w takich warunkach osiągnięte, tego nie przesądzamy. Faktem jest, że w projekcie nie ma podmiotu, który za ich nieosiągnięcie odpowiadałby finansowo w systemie NFOŚiGW.

Jest też ryzyko odwrotne: jeśli koszty spadną, a rozporządzenie się nie zmieni, producenci zapłacą więcej, niż wymaga art. 8a ust. 4 lit. c dyrektywy, czyli ponad koszty niezbędne.

Szacowanie to nie błąd. Brak mechanizmu korekty - tak

Wszyscy uczestnicy systemu szacują i wkalkulowują ryzyko. Różnica polega na tym, czy system ma przewidziany sposób rozliczenia różnicy między prognozą a rzeczywistością. We Francji tym sposobem okazała się procedura sankcyjna. W UC100 jest nim przegląd rozporządzenia co najmniej raz na dwa lata. Rozsądniejsze narzędzia są znane:

fundusz rezerwowy, wyodrębniony, z jawnymi zasadami zasilania i uruchamiania oraz rozliczeniem nadwyżki;
indeksacja stawki lub korekta w trakcie roku według z góry opisanej formuły, na przykład przy zmianie cen surowców wtórnych lub energii powyżej ustalonego progu;
rozliczenie roczne: stawka zaliczkowa w trakcie roku i wyrównanie po zamknięciu roku, podobnie jak przy rozliczeniu energii;
płacenie za efekt z ekomodulacją, tak by środki trafiały tam, gdzie powstaje recykling, a nie tylko tam, gdzie powstaje koszt.

Żadne z tych narzędzi nie wymaga sankcji, by zadziałać.

Gwarancja to nie rezerwa

Art. 47 ust. 6 PPWR wymaga od producenta albo organizacji odpowiedzialności producenta odpowiedniej gwarancji pokrycia kosztów gospodarowania odpadami na wypadek niewykonania obowiązków, w tym zaprzestania działalności lub niewypłacalności. Może ona przyjąć formę funduszu publicznego finansowanego z opłat producentów. Gwarancja chroni system przed upadkiem uczestnika. Nie chroni przed wahaniem cen. To dwa różne ryzyka i dwa różne narzędzia.

Co z tego wynika dla producenta dziś

UC100 jest projektem, a jego kształt może się jeszcze zmienić. Producent może jednak już teraz:

sprawdzić, jak dane o masach opakowań w BDO przełożą się na przyszłą opłatę i kwartalną informację ROP (art. 52 projektu);
policzyć wrażliwość budżetu na stawkę bliską maksimum ustawowego;
w umowach z dostawcami opakowań i odbiorcami zapisać, kto ponosi zmianę kosztów w trakcie roku;
w uwagach do projektu zgłaszać mechanizmy korekty stawki i odpowiedzialności za wynik zamiast polegać na przeglądzie co dwa lata.

W EcoLogic przy wdrożeniach PPWR i ROP zaczynamy właśnie od tego: od danych w BDO, od umów i od policzenia, ile kosztuje błąd w prognozie. Napisz do nas w formularzu kontaktowym - pomożemy policzyć wrażliwość Twojego budżetu na stawkę opłaty opakowaniowej.

Prognoza zawsze się myli. W systemie, w którym nikt nie odpowiada za wynik, koszt tej pomyłki zapłacą ci, którzy zbierają i przetwarzają odpady.

Źródła

Tematy artykułu: ROP / PPWR / BDO

Powiązane artykuły

Autor i podstawa prawna

Autor: Konrad Nowakowski, EKO SYSTEM GOZ sp. z o.o. (LinkedIn). Opublikowano 11 listopada 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie. Przepisy projektu ustawy mogą się zmienić.

Podstawa prawna i źródła: projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (UC100), wersja z 28 sierpnia 2026 r., art. 44, 50, 51, 56, 57, 61-63, 68, 69, 72-75, 83, 95; rozporządzenie (UE) 2025/40 (PPWR), art. 45 ust. 2, art. 47 ust. 6, art. 52; dyrektywa 2008/98/WE, art. 8a ust. 4; komunikat ministerstwa transformacji ekologicznej Francji z 9.11.2026 r.

Stawka ROP ustalona dziś, koszty poznamy jutro.