Ile osób pali odpady w domu?
12% respondentów przyznaje się do spalania odpadów z tworzyw sztucznych w domu: 3% robi to regularnie, 8% czasami. 48% spotyka się z tą praktyką w otoczeniu, w tym 14% bardzo często. Najczęściej wskazywane miejsca to domy sąsiadów i gospodarstwa mijane w podróży (po 49% wskazań). Spalanie śmieci w przydomowych paleniskach za szkodliwe uważa 84% badanych.
Dlaczego ludzie palą odpady, skoro wiedzą, że nie powinni?
Badanie pokazuje, że problemem nie jest brak wiedzy. Najczęstsze argumenty przeciw paleniu to zanieczyszczenie środowiska i uciążliwy zapach (po 41%), prawie 20% zniechęciłaby groźba kary, a niemarnowanie surowca do recyklingu przekonuje niecałe 8%. W rozmowie mówiłem o trzech zdaniach, które wygrywają z wiedzą: „nie da się”, „co mi to da” i „szkoda czasu”. Za każdym z nich stoi rachunek: wysiłek po stronie mieszkańca, korzyść gdzie indziej, a za niesegregowanie zwykle nikt nie płaci więcej.
Jakie są skutki palenia odpadów dla najbliższego otoczenia?
Palenie odpadów w piecu to przede wszystkim problem sąsiadów, a nie odległej atmosfery. Domowy komin to źródło tzw. niskiej emisji: zanieczyszczenia wprowadzane są nisko, więc ich stężenia przy ziemi są wysokie w pobliżu źródła. Przykładowe obliczenia rozprzestrzeniania dla emitora 8 m i 40 m pokazują różnicę stężeń rzędu wielkości na niekorzyść niskiego emitora.
Pomiary przy spalaniu odpadów na otwartym powietrzu dają wyobrażenie o skali zjawiska przy samym źródle. W badaniu Wevers i in. (2004) odpady ogrodowe palono w beczkach i na otwartym ogniu, a odpady domowe w pustej beczce po oleju. Wzrost depozycji dioksyn zmierzono w punktach oddalonych o 20 m od miejsca spalania, w kierunku wiatru; punkt tła znajdował się 400 m od źródła. Stężenia w dymie, po przeliczeniu na standardową zawartość CO2, były porównywalne ze słabo kontrolowaną spalarnią odpadów komunalnych.
Badanie nie dotyczyło pieców domowych, ale pokazuje, że skutki spalania odpadów mierzy się w metrach, a nie w kilometrach. W rozmowie mówiłem o tym wprost: dym z domowego komina truje przede wszystkim najbliższych sąsiadów.
Komu najbardziej powinno zależeć na segregacji?
Gminie. To gmina odpowiada za osiągnięcie poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych (za 2025 r. ustawowo 55% masy, art. 3b ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach; MKiŚ uzyskało od Komisji Europejskiej derogację, a projekt UC100 przewiduje obniżenie poziomu za 2025 r. do 50%, które na dziś nie weszło w życie) i to gmina płaci kary.
Według danych MKiŚ podanych przez PAP w marcu 2025 r. wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska od 2020 r. ukarali za brak wymaganych poziomów 1664 gminy, nałożone kary sięgnęły łącznie 82 mln zł, a 612 gmin musiało zapłacić sankcje (część kar zawieszono lub umorzono po programach naprawczych). Pieniądze na kary pochodzą z tego samego budżetu, z którego finansuje się drogi i szkoły.
Dlaczego odpady z selektywnej zbiórki są tak ważne?
Według danych Plastics Europe za 2024 r. w Polsce zebrano 2089 tys. ton pokonsumpcyjnych odpadów z tworzyw, z czego do recyklingu skierowano 20,9% (dane szacunkowe, łącznie z recyklingiem za granicą). Ze strumienia selektywnej zbiórki do recyklingu trafiło 46,5%, ze strumienia zmieszanego 2,3%, czyli około dwudziestokrotnie mniej. Plastik spalony w piecu nie trafia do żadnej z tych statystyk: jest stracony jako surowiec.
PSZOK bliżej mieszkańca: co przewiduje projekt nowelizacji?
Punkt selektywnego zbierania odpadów komunalnych (PSZOK) oddalony o kilka kilometrów i czynny w godzinach pracy nie konkuruje z piecem w piwnicy. Projekt nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (UD252) w wersji z 7 października 2026 r. przewiduje, że gmina co najmniej raz na pół roku zapewni dodatkowe formy przyjmowania lub odbierania wybranych frakcji, inne niż PSZOK, w szczególności zbiórki objazdowe lub czasowe miejsca zbierania (projektowany art. 3 ust. 2ba), z terminem 24 miesięcy na wdrożenie. Mobilny PSZOK to proste narzędzie, by „nie da się” przestało być argumentem. To wciąż projekt, a nie obowiązujący przepis.
PAYT: opłata zależna od zachowania
PAYT (pay as you throw) to opłata zależna od ilości oddawanych odpadów zmieszanych. Kto płaci za zmieszane, zaczyna segregować. Projekt UD252 w pierwotnej wersji przewidywał możliwość podziału opłaty na część stałą i zmienną, ale po konsultacjach przepisy usunięto; MKiŚ w odpowiedzi na interpelację z 25 maja 2026 r. wskazało 130 uwag za usunięciem wobec 11 popierających, zastrzegając, że stanowisko nie ma charakteru definitywnego. Wersja projektu z 7 października 2026 r. tej możliwości nie zawiera. Uważam, że lepszy jest powszechny PAYT niż kolejna procedura, a gminy powinny mieć to narzędzie do wyboru.
Co mogą zrobić gminy, zarządcy nieruchomości i firmy?
- Gminy: zaplanować zbiórki objazdowe i czasowe punkty przed wejściem w życie nowelizacji, zaczynając od osiedli najdalej od PSZOK-u; mówić mieszkańcom o kosztach kar, a nie tylko o ekologii.
- Zarządcy nieruchomości i spółdzielnie: udostępnić miejsce na czasowe punkty zbierania; ograniczać anonimowość w altanach śmietnikowych.
- Firmy wprowadzające opakowania: projektować opakowania, które da się wysortować, bo tylko taki odpad z żółtego worka ma szansę na recykling (recyklingowalność według PPWR).
Najczęstsze pytania
Ilu Polaków pali odpady z tworzyw w domu?
12% respondentów badania SW Research dla Plastics Europe Polska (październik 2026) przyznaje się do spalania odpadów z tworzyw sztucznych w domu, w tym 3% regularnie.
Czy palenie śmieci w piecu szkodzi głównie sąsiadom?
Tak. Domowy komin to niska emisja, więc najwyższe stężenia zanieczyszczeń występują blisko źródła. W badaniu z 2004 r. przy spalaniu odpadów na otwartym powietrzu wzrost depozycji dioksyn zmierzono 20 m od miejsca spalania.
Kto płaci, gdy mieszkańcy nie segregują?
Gmina. Od 2020 r. do marca 2025 r. ukarano 1664 gminy za brak wymaganych poziomów recyklingu; nałożone kary to 82 mln zł (dane MKiŚ za PAP).
Co to jest mobilny PSZOK?
Zbiórka objazdowa lub czasowy punkt przyjmowania odpadów problemowych (elektroodpady, meble, chemikalia, tekstylia). Projekt nowelizacji z 7.10.2026 przewiduje taki obowiązek gmin co najmniej raz na pół roku.
Tematy artykułu: Gospodarka odpadami, Recykling i recyklat
Powiązane artykuły
- Radio Nowy Świat, 4.11.2026 - relacja z rozmowy i inne wystąpienia
- Popyt na recyklat a dostęp do wsadu - PPWR i UC100
- PPWR od 12 sierpnia 2026 r. - obowiązki producentów i dystrybutorów opakowań
- ROP i projekt UC100 - artykuły
- Publikacje i wystąpienia
Autor i źródła
Autor: Konrad Nowakowski, EKO SYSTEM GOZ sp. z o.o. (LinkedIn). Opublikowano 4 listopada 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.